Sürdürülebilir Mimari Nedir?
Sürdürülebilir mimari, bir yapının ilk aşaması olan eskiz çalışmasından son aşaması yıkılıp doğaya karışana kadar olan süreçte doğa ve çevreye olan olumsuz etkilerini minimumaindirgemeyi amaç haline getiren bir felsefedir diyebiliriz. Bu felsefe ile aslında mimariyi sadece estetik kaygı ve kabuk oluşturma olarak değil yaşayan mekanlar ve dinamik ekosistemi yaşatma amacı taşımaktadır. Aslında sürdürülebilir mimariyi en yalın haliyle şöyle tanımlayabiliriz: Bir yapının, üzerine bastığı toprağa, çevresindeki havaya ve geleceğe borçlanmadan inşa edilme sanatıdır.
Sürdürülebilir mimarinin felsefesi, bu alana yön veren isimlerin şu çarpıcı cümlelerinde gizlidir:
“Geleceğin mimarisi artık sadece ‘neye benzediğiyle’ değil, ‘nasıl çalıştığıyla’ ve gezegene ne hissettirdiğiyle ölçülecek.” — Norman Foster
“Sürdürülebilirlik bir tasarım stili ya da binaların üzerine iliştirilen bir aksesuar değildir; o, tasarım sürecinin ta kendisidir. Doğru malzeme ve doğru morfoloji, en iyi sürdürülebilirlik stratejisidir.” — Glenn Murcutt (Pritzker Ödüllü, yerel ve ekolojik mimarinin öncüsü)
“Biz binaları doğaya karşı korunaklı kılmak için değil, insanı doğanın bir parçası olarak yeniden konumlandırmak için tasarlamalıyız.” — Kengo Kuma
Mimaride Sürdürülebilirlik Nasıl Sağlanmaktadır?
Sürdürülebilir mimari kağıt üzerinde sadece teoriden ibaret değildir kapsamlı bir uygulama alanıdır. Ekolojik tasarımın öncülerinden Ken Yeang’in vurguladığı gibi, “Ekolojik tasarım, doğanın kendi süreçleriyle mimari formun kusursuz bir şekilde bütünleşmesidir.”
Bir yapının sürdürülebilir olması, tüm sürecin doğayla uyumlu şekilde planlanmasıyla oluşmaktadır. Çevreye olumsuz etkileri en aza indirmek için pasif ve aktif tasarım stratejileri kullanılmalıdır. Öncelikle bu süreçte yapay iklimlendirmeye ihtiyacı azaltmak adına güneşin açısı, rüzgar yönü ve doğal ışık gibi doğal kaynakları optimize eden yöntemlerle ve yüksek karbon salınımına neden olan malzemeler yerine yenilenebilir, doğaya karışabilen malzemeler tercih edilmesi gerekmektedir. Ayrıca yapının tamamlanma aşamasına yakın gri su arıtımı, yağmur suyu hasadı ve cephe ile çatılara entegre edilen yenilenebilir enerji sistemleri gibi aktif teknolojiden de yararlanarak mimariyi doğayla bütünleştiren ve yaşatan ayrıca doğaya borçlanmadan toprağa, havaya, güneşe dost bir ekosistem amaçlanması gereklidir.
Mimaride Sürdürülebilirlik: Dünyadan Küresel Örnekler
★ Al Bahar Kuleleri (Abu Dabi) – Kinetik ve Akıllı Cepheler
Çöl iklimindeki Al Bahar Kuleleri, geleneksel pasif çözümlerle günümüz teknolojisini harmanlar. Cephe tasarımı, geleneksel İslam mimarisindeki ahşap gölgeleme elemanı “meşrebiye” sisteminden ilham almıştır. Bilgisayar kontrollü, şemsiye benzeri açılıp kapanan 2.000’den fazla kinetik üçgen panel gün boyu güneşi takip eder. Güneş ışınlarının dik geldiği saatlerde kapanarak termal ısı yükünü %50 azaltan bu kabuk, Norman Foster’ın “binanın nasıl çalıştığı” vizyonunu destekleyerek klima enerjisinden devasa tasarruf sağlar (Çelebi, 2021).
Almanya’daki BIQ House, “yaşayan mekan” kavramını biyolojik boyuta taşır. Yapının güney cephesindeki cam panellerde yaşayan canlı mikro-algler, güneş ışığı ve karbondioksiti emerek çoğalırken doğal bir gölgeleme (mikroklima) oluşturur. McDonough ve Braungart’ın (2002) “Beşikten Beşiğe” felsefesine uygun bu atıksız döngüde; toplanan algler biyogaza dönüştürülerek binanın ısı ve elektrik ihtiyacını karşılar.
★One Central Park (Sidney):
Kengo Kuma’nın “insanı doğanın bir parçası kılma”felsefesini cephesine taşıyan yapı, binlerce yerel bitkiyle kaplı bir dikey ormandır. Bu yeşil kabuk binayı güneş radyasyonundan korurken, tepesindeki devasa hareketli ayna (heliostat) sistemi gün ışığını yakalayıp binanın gölgede kalan kısımlarına mekanik olarak yansıtır (Yücel, 2019).
SUYADER Gönüllüsü Nilüfer Baysal
KAYNAKÇA